Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εξωπλανήτες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εξωπλανήτες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 17 Οκτωβρίου 2012

Ανακαλύφθηκε πλανήτης στο πλησιέστερο στη Γη αστρικό σύστημα


 Ομάδα Ευρωπαίων αστρονόμων ανακάλυψαν πλανήτη με περίπου την μάζα της Γης σε τροχιά γύρω από ένα άστρο του συστήματος Άλφα Κενταύρου, του πλησιέστερου συστήματος στη Γη. Πρόκειται για τον μικρότερο εξωπλανήτη που ανακαλύφθηκε σε τροχιά γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο και ανακαλύφθηκε μέσω του φασματογράφου HARPS του τηλεσκοπίου των 3.6 μέτρων στο αστεροσκοπείο La Silla. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται σήμερα στο περιοδικό Nature.

 Ο Άλφα Κενταύρου είναι ένα από τα λαμπρότερα άστρα στον νότιο ουρανό και το πλησιέστερο αστρικό σύστημα στη Γη σε απόσταση μόνο 4,3 ετών φωτός. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα τριπλό σύστημα: δύο άστρα (τα Άλφα Κενταύρου Α και Β) παρόμοια με τον Ήλιο σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, και ένα πιο μακρινό και κοκκινωπό άστρο, τον Εγγύτατο του Κενταύρου [1]. Από τον 19ο αιώνα οι αστρονόμοι υπέθεταν για πλανήτες σε τροχιά γύρω από αυτά τα άστρα, το πλησιέστερο στο Ηλιακό Σύστημα μέρος κατάλληλο για ζωή, αλλά έρευνες ολοένα και πιο ακριβείς απέβησαν άκαρπες. Μέχρι τώρα.




 “Οι παρατηρήσεις μας, διάρκειας άνω των τεσσάρων ετών, μέσω του φασματογράφου HARPS έδειξαν ένα πολύ μικρό αλλά αληθινό σημάδι ενός πλανήτη σε τροχιά γύρω από τον Άλφα Κενταύρου Β, κάθε 3,2 ημέρες”δηλώνει ο Xavier Dumusque, επικεφαλής ερευνητής. “Πρόκειται για μια εξαιρετική ανακάλυψη που ώθησε την τεχνική μας στο όριο!”

 Η ομάδα ανίχνευσε τον πλανήτη μέσω των απειροελάχιστων ταλαντώσεων στην κίνηση του Άλφα Κενταύρου Β, που οφείλονται στην βαρυτική έλξη του πλανήτη [2]. Η επίδραση είναι τόσο μικρή στην κίνηση του άστρου (περίπου 51 εκατοστά το δευτερόλεπτο) που συγκρίνεται με την ταχύτητα μπουσουλήματος ενός μωρού. Πρόκειται για την υψηλότερη ακρίβεια που επιτεύχθηκε έως τώρα με αυτή τη μέθοδο.

 Το Άλφα Κενταύρου Β είναι παρόμοιο με τον Ήλιο, ελαφρώς μικρότερο και λιγότερο φωτεινό. Ο νέος πλανήτης με μάζα λίγο περισσότερο από ότι η Γη [3], βρίσκεται σε απόσταση έξι εκατομμυρίων χιλιομέτρων από το άστρο, πολύ πιο κοντά από την απόσταση Ερμή - Ήλιου, ενώ το άλλο άστρο του συστήματος, το Άλφα Κενταύρου Α, βρίσκεται εκατοντάδες φορές πιο μακριά, αλλά εξακολουθεί να είναι ένα πολύ λαμπρό αντικείμενο στον ουρανό του πλανήτη.




 Η ίδια ομάδα ανακάλυψε τον πρώτο εξωπλανήτη σε τροχιά γύρω από ένα άστρο σαν τον Ήλιο το 1995 και από τότε υπήρξαν 800 επιβεβαιωμένες ανακαλύψεις. Οι περισσότεροι όμως ήταν πολύ μεγαλύτεροι από την Γη και αρκετοί στο μέγεθος του Δια [4]. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν τώρα οι αστρονόμοι είναι η ανίχνευση και η εξακρίβωση ενός πλανήτη στο μέγεθος της Γης, που βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη [5] του άστρου του. Το πρώτο βήμα έχει ήδη πραγματοποιηθεί [6].

 “Είναι ο πρώτος πλανήτης παρόμοιος με την Γη που ανακαλύφθηκε σε τροχιά γύρω από ένα άστρο σαν τον Ήλιο. Βρίσκεται πολύ κοντά στο άστρο και η θερμοκρασία θα είναι πολύ υψηλή για ζωή, όπως την ξέρουμε”, προσθέτει ο Stephane Udry, μέλος της ομάδας, “αλλά μπορεί κάλλιστα να είναι μόνο ένας πλανήτης σε ένα σύστημα περισσοτέρων. Άλλα αποτελέσματα του φασματογράφου και νέες ανακαλύψεις από το τροχιακό τηλεσκόπιο Kepler, δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πλειοψηφία των μικρών πλανητών βρίσκεται σε τέτοια συστήματα.”

 “Το αποτέλεσμα της έρευνας αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα προς την ανίχνευση μιας δίδυμης Γης στην γειτονιά του Ήλιου. Ζούμε συναρπαστικές στιγμές!” καταλήγει ο Xavier Dumusque.

Όμιλος Φίλων Αστρονομίας

Τετάρτη 29 Αυγούστου 2012

Το Kepler ανακαλύπτει πλανητικό σύστημα σε διπλό άστρο


 Ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε το πρώτο πλανητικό σύστημα σε τροχιά γύρω από ένα διπλό άστρο. Αυτή η ανακάλυψη δείχνει ότι τα πλανητικά συστήματα μπορούν να σχηματιστούν και να επιβιώσουν ακόμη και στο χαοτικό περιβάλλον γύρω από ένα διπλό άστρο και οι πλανήτες να βρίσκονται και στην κατοικήσιμη ζώνη των άστρων τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανακοινώθηκαν στην 28η Γενική Συνέλευση της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης, IAU, στο Πεκίνο και θα δημοσιευθούν στο περιοδικό Science στις 30 Αυγούστου.

 Το σύστημα, γνωστό ως Kepler-47, φιλοξενεί τους μικρότερους πλανήτες σε τροχιά γύρω από ένα διπλό άστρο, που βρέθηκαν έως τώρα. Ανακαλύφθηκαν με τη βοήθεια του τροχιακού τηλεσκοπίου Kepler [1], το οποίο παρακολουθεί τις απειροελάχιστες μειώσεις στην φωτεινότητα ενός άστρου όταν ένας πλανήτης διαβαίνει μπροστά του. [2]

 “Σε αντίθεση με την διάβαση ενός μόνο πλανήτη μπροστά από ένα άστρο, περισσότεροι πλανήτες γύρω από ένα διπλό αστέρι πραγματοποιούν μια διάβαση ενός κινούμενου στόχου”, εξηγεί ο Jerome Orosz επικεφαλής της ομάδας. “Τα χρονικά διαστήματα μεταξύ των διαβάσεων και η διάρκειά τους, μπορεί να ποικίλουν σημαντικά, από ημέρες σε ώρες, έτσι οι εξαιρετικά ακριβείς και σχεδόν συνεχείς παρατηρήσεις με το τηλεσκόπιο Kepler ήταν ουσιώδεις”.

 Το πλανητικό σύστημα βρίσκεται σε απόσταση 5.000 ετών φωτός στον αστερισμό του Κύκνου. Στο διπλό σύστημα το ένα άστρο περιφέρεται γύρω από το άλλο κάθε 7,5 ημέρες, με το ένα άστρο να είναι παρόμοιο με τον Ήλιο και το άλλο να έχει το ένα τρίτο του μεγέθους του και 175 φορές λιγότερη φωτεινότητα.

 Χάρη στις παρατηρήσεις του Kepler, οι αστρονόμοι μπόρεσαν να μετρήσουν τις διαστάσεις των πλανητών. Ο εσωτερικός, ο Kepler-47b, είναι μόνο τρεις φορές μεγαλύτερος από τη Γη και η τροχιά του διαρκεί 49 ημέρες. Ο εξωτερικός, ο Kepler-47c, είναι 4,5 φορές πιο μεγάλος, περίπου στο μέγεθος του Ουρανού, και η τροχιά του διαρκεί 303 ημέρες. Πρόκειται δηλαδή για τον μοναδικό εξωπλανήτη που γνωρίζουμε έως τώρα με την μέθοδο της διάβασης, με την μεγαλύτερη σε διάρκεια τροχιά.

 Σημαντικό είναι το γεγονός ότι η τροχιά του εξωτερικού πλανήτη, τον τοποθετεί στην “κατοικήσιμη ζώνη” του άστρου του, την περιοχή δηλαδή γύρω από ένα άστρο, όπου ένας πλανήτης σαν τη Γη, μπορεί να έχει νερό σε υγρή μορφή στην επιφάνειά του.

 “Αν και ο εξωτερικός πλανήτης είναι πιθανώς ένας αέριος γίγαντας και άρα ακατάλληλος για ζωή, μπορεί να διαθέτει μεγάλους δορυφόρους ικανούς για διατήρηση ζωής και άξιους περαιτέρω διερεύνησης”, δηλώνει ο William Welsh, μέλος της ομάδας.

 Λόγω της μικρής μάζας των πλανητών, η βαρυτική τους επίδραση στα άστρα και μεταξύ τους δεν μπορεί να μετρηθεί, έτσι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την μάζα τους. Ωστόσο οι αστρονόμοι μπορούν να θέσουν ένα ανώτατο όριο, δείχνοντας έτσι ότι πρόκειται όντως για πλανήτες και όχι για καφέ νάνους. [3]

 Βασιζόμενοι στο μέγεθος τους, υπολογίζουν την μάζα τους στις 8 και 20 φορές την μάζα της Γης, για τον εσωτερικό και τον εξωτερικό πλανήτη αντίστοιχα.

 “Δεδομένου ότι περίπου το ένα τρίτο όλων των άστρων είναι είτε διπλά ή πολλαπλά συστήματα αστέρων, η ανακάλυψη πλανητών σε ένα διπλό σύστημα έχει πολύ σημαντικές συνέπειες όχι μόνο στον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των πλανητών που υπάρχουν, αλλά και για το πώς δημιουργούνται τέτοια συστήματα”
, καταλήγει ο Jerome Orosz.

 Σημειώσεις

 [1] Το τροχιακό τηλεσκόπιο Kepler παρατηρεί μια περιοχή του Γαλαξία μας με σκοπό να ανακαλύψει πλανήτες σαν τη Γη, μέσα ή κοντά στην “κατοικήσιμη ζώνη” των άστρων τους, και να καθορίσει πόσα από τα δισεκατομμύρια άστρα στον Γαλαξία μας έχουν τέτοιους πλανήτες.

 [2] Η πτώση φωτεινότητας είναι πολύ μικρή, μόνο 0,08% για τον Kepler-47b και 0,2% για τον Kepler-47c. Σε σύγκριση, η Αφροδίτη απέκρυψε περίπου το 0,1% της επιφάνειας του Ήλιου στην τελευταία της διάβαση στις 6 Ιουνίου 2012.

 [3] Οι καφέ νάνοι είναι αντικείμενα με μέγεθος που κυμαίνεται ανάμεσα στους πλανήτες και στα άστρα. Δεν έχουν αρκετή μάζα ώστε να πραγματοποιείται σύντηξη υδρογόνου στον πυρήνα τους, αλλά είναι μεγαλύτεροι ακόμη και από τον Δία.


Πέμπτη 28 Ιουνίου 2012

Δραματικές αλλαγές παρατηρούνται σε μακρινό πλανήτη


 Αστρονόμοι χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble παρατήρησαν δραματικές αλλαγές στα ανώτερα τμήματα της ατμόσφαιρας ενός μακρινού πλανήτη. Αμέσως μετά από ένα βίαιο ξέσπασμα του μητρικού του άστρου, έντονη ακτινοβολία Χ έφτασε στον πλανήτη εξατμίζοντας ένα ποσοστό της ατμόσφαιρας του. Οι παρατηρήσεις μας δίνουν μια γεύση από τις μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες και κλίματα σε πλανήτες εκτός του ηλιακού μας συστήματος.

 Ο αστρονόμος Alain Lecavelier des Etangs (CNRS-UPMC, Γαλλία) και η ομάδα του, χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble και παρατήρησαν την ατμόσφαιρα του εξωπλανήτη HD 189733b [1] στις αρχές του 2010 και στο τέλος του 2011, καθώς διερχόταν μπροστά από το μητρικό άστρο του [2]. Κατά την διάρκεια της διάβασης, η ατμόσφαιρα του πλανήτη άφησε την χημική της υπογραφή στο φως του άστρου, επιτρέποντας στους αστρονόμους να αποκωδικοποιήσουν ό,τι συμβαίνει σε κλίμακες πολύ μικρές για άμεση απεικόνιση. Οι παρατηρήσεις έγιναν με σκοπό να επιβεβαιώσει η ομάδα το ίδιο φαινόμενο που συνέβη σε διαφορετικό πλανητικό σύστημα: την εξάτμιση της ατμόσφαιρας ενός εξωπλανήτη (heic0403)

 Ο HD 189733b έχει γαλάζιο ουρανό όπως η Γη, αλλά τίποτε άλλο κοινό. Είναι ένας τεράστιος αέριος γίγαντας, παρόμοιος με τον Δία, αλλά είναι πάρα πολύ κοντά στο άστρο του, το ένα τριακοστό της απόστασης Γης - Ηλίου. Αν και το άστρο είναι ελάχιστα πιο μικρό και ψυχρό από τον Ήλιο, το κλίμα του πλανήτη είναι εξαιρετικά θερμό στους 1000 βαθμούς Κελσίου, και η ανώτερη ατμόσφαιρά του βομβαρδίζεται από έντονη ακτινοβολία, ακραία υπεριώδη και Χ. Έτσι είναι ιδανικός υποψήφιος μελέτης των επιπτώσεων ενός άστρου σε πλανητική ατμόσφαιρα

 “Η πρώτη σειρά παρατηρήσεων ήταν απογοητευτική” δηλώνει ο Lecavelier,“ επειδή δεν έδειξαν κανένα ίχνος της ατμόσφαιρας του. Καταλάβαμε ότι είδαμε κάτι πιο ενδιαφέρον στην δεύτερη σειρά παρατηρήσεων”

 Οι δεύτερες παρατηρήσεις το 2011, έδειξαν μια δραματική αλλαγή, με σαφή σημάδια νεφών αερίου που δραπέτευαν από τον πλανήτη με ρυθμό τουλάχιστον 1000 τόνων το δευτερόλεπτο. “Δεν επιβεβαιώσαμε μόνο το γεγονός ότι μερικές ατμόσφαιρες εξατμίζονται”, εξηγεί ο Lecavelier, “είδαμε και τις συνθήκες της ατμόσφαιρας που εξατμίζονταν, να αλλάζουν με τον χρόνο. Κανείς δεν το κατάφερε αυτό”

 Η επόμενη ερώτηση είναι: γιατί συμβαίνει αυτό;

 Παρά την ακραία θερμοκρασία στον πλανήτη, η ατμόσφαιρα του δεν είναι τόσο θερμή ώστε να εξατμίζεται με τον ρυθμό που παρατηρήθηκε το 2011. Αντίθετα πιστεύεται ότι η εξάτμιση οφείλεται στην έντονη ακτινοβολία από ακτίνες Χ και ακραίες υπεριώδεις από το μητρικό άστρο HD 189733A, η οποία είναι 20 φορές ισχυρότερη από την ακτινοβολία του Ήλιου. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο HD 189733b είναι ένας γιγάντιος πλανήτης πολύ κοντά στο άστρο του, τότε η δόση των ακτίνων Χ είναι 3 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από αυτή που δέχεται η Γη.

 Αποδείξεις που υποστηρίζουν την εξάτμιση λόγω των ακτίνων Χ, δίνει και ο δορυφόρος Swift, ο οποίος αντίθετα με το Hubble, παρατηρεί το άστρο και στο τμήμα του φάσματος των ακτίνων Χ. Λίγες ώρες πριν την δεύτερη παρατήρηση του Hubble, το Swift κατέγραψε μια έντονη λάμψη στην επιφάνεια του άστρου, κατά την διάρκεια της οποίας το άστρο έγινε 4 φορές φωτεινότερο στις ακτίνες Χ.

 “Οι εκπομπές ακτίνων Χ είναι ένα μικρό μέρος της συνολικής ακτινοβολίας του άστρου, αλλά έχουν  αρκετή ενέργεια έτσι ώστε να προκαλέσουν την εξάτμιση της ατμόσφαιρας”, εξηγεί ο Peter Wheatley (Πανεπιστήμιο Warwick, Αγγλία). “Ήταν η φωτεινότερη έκλαμψη ακτίνων Χ που παρατηρήθηκε στο HD 189733A, και μοιάζει πολύ πιθανό ότι το αποτέλεσμα της στον πλανήτη είναι η εξάτμιση που παρατηρήθηκε μερικές ώρες αργότερα από το Hubble.”

 Οι ακτίνες Χ έχουν αρκετή ενέργεια ώστε να θερμάνουν τα αέρια της ανώτερης ατμόσφαιρας σε δεκάδες χιλιάδες βαθμούς, μια θερμοκρασία που τους δίνει την δυνατότητα να ξεφύγουν από την βαρυτική έλξη του πλανήτη. Παρόμοιο φαινόμενο, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα, παρατηρείται στην ατμόσφαιρα της Γης όταν καταφθάνει σύννεφο πλάσματος από μια ηλιακή έκλαμψη και πλήττει την ιονόσφαιρα της, διαταράσσοντας τις επικοινωνίες.

 Ενώ η ομάδα πιστεύει ότι η λάμψη των ακτίνων Χ είναι η πιθανότερη αιτία της αλλαγής των ατμοσφαιρικών συνθηκών στον HD 189733b, υπάρχουν και άλλες πιθανές εξηγήσεις. Για παράδειγμα μπορεί το κανονικό επίπεδο των ακτίνων Χ να αυξήθηκε κατά το διάστημα 2010 έως 2011, σε μια εποχική διαδικασία παρόμοια με τον ενδεκαετή κύκλο του Ήλιου μας.

 Ανεξάρτητα από τις λεπτομέρειες του τι ακριβώς συνέβη στην ατμόσφαιρα του HD 189733b, που η ομάδα ελπίζει να διευκρινίσει μέσω μελλοντικών παρατηρήσεων με το Hubble και το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτίνων Χ, XMM-Newton της ESA, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πλανήτης επλήγη από μια αστρική έκλαμψη, και ότι ο ρυθμός της εξάτμισης της ατμόσφαιρας του πλανήτη πολλαπλασιάστηκε.

 Η έρευνα δεν αφορά μόνο σε πλανήτες τύπου Δία. Αρκετές πρόσφατες ανακαλύψεις βραχωδών πλανητών τύπου “υπερ-Γης” σε κοντινή απόσταση από το άστρο τους, πιστεύεται ότι είναι απομεινάρια πλανητών όπως ο HD 189733b, μετά την πλήρη εξάτμιση της ατμόσφαιρας τους. [3]






 Σημειώσεις

 [1] Ο HD 189733b είναι ένας “καυτός Δίας” σε τροχιά γύρω από το άστρο HD 189733A, σε απόσταση περίπου 60 ετών φωτός από την Γη. Οι πλανήτες τύπου καυτού Δία είναι αέριοι γίγαντες με τροχιά πολύ κοντά στο άστρο τους. Ο HD 189733b βρίσκεται πολύ κοντά στο άστρο του, περίπου το ένα τριακοστό της απόστασης Γης - Ηλίου, φθάνοντας έτσι σε θερμοκρασίες 1000 βαθμών Κελσίου. Μια περιφορά γύρω από το άστρο του διαρκεί μόνο 53 ώρες και έχει 10% περισσότερη μάζα από τον Δία. Ακόμη και ο Ερμής, ο κοντινότερος πλανήτης στον Ήλιο, βρίσκεται σε δεκαπλάσια απόσταση απ’ ότι ο HD 189733b. Ο πλανήτης έχει μια θολή ατμόσφαιρα που αποτελείται κυρίως από υδρογόνο, η οποία διαχέει τα μικρότερα μήκη κύματος, που σημαίνει ότι φαίνεται γαλάζια. Το άστρο του, HD 189733A, έχει το 80% της μάζας και λίγο παραπάνω από τα τρία τέταρτα της διαμέτρου του Ήλιου, είναι 800 βαθμούς ψυχρότερο και ελαφρά πιο κοκκινωπό στο χρώμα. Είναι μέρος διπλού αστρικού συστήματος μαζί με το αστέρι HD 189733B (δεν πρέπει να συγχέεται με τον πλανήτη, HD 189733b), το οποίο είναι αρκετές χιλιάδες φορές πιο μακριά και πολύ μικρότερο από το HD 189733A και έτσι δεν έχει καμιά επίδραση στον πλανήτη.

 [2] Η μέθοδος παρατήρησης των εξωπλανητών λέγεται μέθοδος της διάβασης, επειδή εκμεταλλεύεται την διάβαση του πλανήτη μπροστά από τον δίσκο του μητρικού του άστρου. Μόνο ένα μικρό ποσοστό εξωπλανητών μπορούν να μελετηθούν με την μέθοδο της διάβασης, καθώς απαιτεί το τροχιακό επίπεδο του πλανήτη να φαίνεται εντελώς πλευρικά από την δική μας προοπτική. Εκεί όπου έχει εφαρμογή η μέθοδος είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο. Οι παρατηρήσεις έγιναν με τον φασματογράφο του Hubble, ο οποίος αναλύει το φως του άστρου στα επιμέρους χρώματα του, όπως ένα πρίσμα. Οι σχετικές φωτεινότητες των διαφορετικών χρωμάτων του φωτός φέρουν πολλές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των αποτυπωμάτων των ειδών, των ιδιοτήτων, της ποσότητας και ακόμη της κίνησης των αερίων τα οποία διαπέρασε. Σε αυτήν την περίπτωση, η ομάδα ερευνούσε για υδρογόνο (το κύριο συστατικό της ατμόσφαιρας του HD 189733b) το οποίο διέφυγε από την ατμόσφαιρα του.

 [3] Οι υπερ-Γαίες είναι είναι μια κατηγορία από βραχώδεις εξωπλανήτες, παρόμοιοι με την Γη, αλλά με αρκετές φορές περισσότερη μάζα. Υπερ-Γαίες που βρίσκονται στην βιώσιμη ζώνη του άστρου τους (εκεί όπου η θερμοκρασία επιτρέπει το νερό να βρίσκεται σε υγρή μορφή), θεωρούνται καλοί υποψήφιοι για την ύπαρξη ζωής. Οι εξωπλανήτες Kepler-10b και CoRoT-7b χαρακτηρίζονται ως υπερ-Γαίες, αλλά είναι πολύ κοντά στα άστρα τους για να διατηρήσουν νερό σε υγρή μορφή. Θεωρούνται σαν τα πετρώδη απομεινάρια πλανητών σαν τον HD 189733b που έχουν χάσει όλη την ατμόσφαιρα τους από εξάτμιση.




www.ofa.gr

Τετάρτη 27 Ιουνίου 2012

Νέος τρόπος ανίχνευσης της ατμόσφαιρας των εξωπλανητών - Ο Ταυ Βοώτη βήτα τελικά αποκαλύφθηκε


 Για πρώτη φορά μια έξυπνη νέα τεχνική επέτρεψε στους αστρονόμους να μελετήσουν την ατμόσφαιρα ενός εξωπλανήτη λεπτομερώς - ακόμη και όταν ο πλανήτης δεν διέρχεται μπροστά από το άστρο του. Διεθνής ομάδα αστρονόμων, χρησιμοποιώντας το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο του ESO, VLT, ανίχνευσε απευθείας την αμυδρή λάμψη του πλανήτη Ταυ Βοώτη βήτα. Μελέτησαν την ατμόσφαιρα του και κατέγραψαν, για πρώτη φορά με ακρίβεια, την τροχιά και την μάζα του, λύνοντας στην πορεία, ένα δεκαπενταετές πρόβλημα. Παραδόξως η ομάδα ανακάλυψε ότι η ατμόσφαιρα του πλανήτη είναι ψυχρότερη σε μεγαλύτερο υψόμετρο, το αντίθετο από ό, τι αναμενόταν. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο περιοδικό Nature της 28ης Ιουνίου 2012.

 Ο πλανήτης Ταυ Βοώτη βήτα [1] ήταν ανάμεσα στους πρώτους που ανακαλύφθηκαν το 1996 και είναι ένας από τους πιο κοντινούς μας. Αν και το αστέρι που τον φιλοξενεί είναι εύκολα ορατό στο γυμνό μάτι, ο πλανήτης φυσικά και δεν είναι, και μέχρι τώρα μπορούσε να ανιχνευθεί μόνο μέσω της βαρυτικής του επίδρασης στο άστρο. Ο Ταυ Βοώτη βήτα είναι ένας μεγάλος “καυτός Δίας” που περιφέρεται πολύ κοντά στο μητρικό του άστρο.

 Όπως πολλοί εξωπλανήτες, δεν διέρχεται μπροστά από το άστρο του (όπως η πρόσφατη διάβαση της Αφροδίτης). Έως τώρα τέτοιες διαβάσεις ήταν απαραίτητες για να γίνει δυνατή η μελέτη της ατμόσφαιρας τέτοιων πλανητών: όταν ο πλανήτης διέρχεται μπροστά από το άστρο του, αποτυπώνονται οι ιδιότητες της ατμόσφαιρας του στο φως του άστρου. Καθώς δεν περνάει κανένα αστρικό φως από την ατμόσφαιρα του Ταυ Βοώτη βήτα, δεν ήταν δυνατόν να μελετηθεί.

 Αλλά τώρα, μετά από 15 χρόνια προσπαθειών για την μελέτη της αμυδρής λάμψης από εξωπλανήτες τύπου καυτού Δία, οι αστρονόμοι τελικά κατάφεραν να ανιχνεύσουν αξιόπιστα την δομή της ατμόσφαιρας του Ταυ Βοώτη βήτα συνάγοντας με ακρίβεια την μάζα του για πρώτη φορά. Η ομάδα χρησιμοποίησε τον φασματογράφο CRIRES [2] του Πολύ Μεγάλου Τηλεσκοπίου VLT στο αστεροσκοπείο Παρανάλ στην Χιλή. Συνδύασαν υπέρυθρες παρατηρήσεις υψηλής ποιότητας (σε μήκη κύματος γύρω στα 2,3 μικρά) [3] με ένα έξυπνο τέχνασμα για να εξάγουν το αδύναμο σήμα του πλανήτη από το πολύ ισχυρότερο σήμα του μητρικού άστρου του [4].

 Ο επικεφαλής συγγραφέας της εργασίας Matteo Brogi (Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία) εξηγεί: “Χάρη στις υψηλής ποιότητας παρατηρήσεις μέσω του VLT και του CRIRES, μπορέσαμε να μελετήσουμε το φάσμα του συστήματος με περισσότερη λεπτομέρεια απ’ ό,τι ήταν δυνατόν έως τώρα. Μόνο το 0,01% του φωτός που βλέπουμε προέρχεται από τον πλανήτη και το υπόλοιπο από το άστρο, έτσι δεν ήταν τόσο εύκολο”

 Οι περισσότεροι εξωπλανήτες ανακαλύφθηκαν μέσω της βαρυτικής τους επίδρασης στα μητρικά τους άστρα, γεγονός που περιορίζει την πληροφορία που μπορεί να αντληθεί για την μάζα τους, επιτρέποντας έτσι να υπολογιστεί μόνο το κατώτερο όριο μάζας για τον πλανήτη [5]. Η νέα μέθοδος που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά εδώ, είναι πολύ πιο ισχυρή. Παρατηρώντας το φως του πλανήτη απευθείας, επέτρεψε στους αστρονόμους να μετρήσουν την κλίση της τροχιάς του πλανήτη και έτσι να υπολογίσουν με ακρίβεια την μάζα του. Με τον εντοπισμό των αλλαγών στην κίνηση του πλανήτη καθώς περιφέρεται γύρω από το άστρο του, η ομάδα προσδιόρισε, με αξιοπιστία για πρώτη φορά, ότι η τροχιά του Ταυ Βοώτη βήτα έχει κλίση 44 μοιρών και ότι ο πλανήτης έχει μάζα εξαπλάσια του Δία.

 “Οι νέες παρατηρήσεις με το VLT έλυσαν ένα πρόβλημα 15 ετών σχετικά με την μάζα του Ταυ Βοώτη βήτα. Και η νέα τεχνική μας επιτρέπει να μελετήσουμε τις ατμόσφαιρες εξωπλανητών που δεν διέρχονται μπροστά από τα άστρα τους, καθώς και να μετρήσουμε με ακρίβεια τις μάζες τους, κάτι που ήταν αδύνατο έως τώρα”, δηλώνει ο Ignas Snellen (Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία). “Είναι ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός”

 Εκτός από την ανίχνευση του σήματος της ατμόσφαιρας και της μέτρησης της μάζας του Ταυ Βοώτη βήτα, η ομάδα εξέτασε και την ατμόσφαιρα του μετρώντας το ποσοστό του διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και την θερμοκρασία σε διαφορετικά υψόμετρα μέσω της σύγκρισης των παρατηρήσεων και των θεωρητικών μοντέλων. Ένα εκπληκτικό αποτέλεσμα της εργασίας αυτής είναι ότι οι νέες παρατηρήσεις έδειξαν μια ατμόσφαιρα με θερμοκρασία που πέφτει όσο αυξάνει το υψόμετρο. Αυτό το αποτέλεσμα είναι ακριβώς το αντίθετο της θερμοκρασιακής αναστροφής- μια αύξηση της θερμοκρασίας με το ύψος - κάτι που παρατηρείται στις ατμόσφαιρες εξωπλανητών με χαρακτηριστικά καυτού Δία [6] [7].

 Οι παρατηρήσεις με το VLT δείχνουν ότι η φασματοσκοπία υψηλής ανάλυσης από επίγεια τηλεσκόπια, είναι ένα πολύτιμο εργαλείο λεπτομερούς ανάλυσης της ατμόσφαιρας εξωπλανητών που δεν διέρχονται μπροστά από το μητρικό τους άστρο. Η ανίχνευση διαφορετικών μορίων στο μέλλον θα επιτρέψει στους αστρονόμους να μάθουν περισσότερα σχετικά με τις ατμοσφαιρικές συνθήκες του πλανήτη. Κάνοντας μετρήσεις κατά μήκος της τροχιάς του, θα μπορούν ακόμη να παρακολουθούν τις ατμοσφαιρικές αλλαγές κατά την διάρκεια μιας ολόκληρης ημέρας στον πλανήτη.

 “Η έρευνα δείχνει τις τεράστιες δυνατότητες των σημερινών και μελλοντικών επίγειων τηλεσκοπίων, όπως το E-ELT. Ίσως μια μέρα να ανακαλύψουμε και αποδείξεις βιολογικής δραστηριότητας σε πλανήτες σαν τη Γη με τον τρόπο αυτό¨, καταλήγει ο Ignas Snellen.





Σημειώσεις

 [1] Το όνομα του πλανήτη, Ταυ Βοώτη βήτα, προέρχεται από το όνομα του άστρου, Ταυ Βοώτη, και το “βήτα” που υποδηλώνει ότι πρόκειται για τον πρώτο πλανήτη που ανακαλύφθηκε γύρω από αυτό το άστρο. Η ονομασία Ταυ Βοώτη άλφα χρησιμοποιείται για το ίδιο το άστρο.

 [2] CRyogenic InfraRed Echelle Spectrometer

 [3] Στα υπέρυθρα μήκη κύματος, το μητρικό άστρο εκπέμπει λιγότερο φως απ’ ότι στα οπτικά μήκη κύματος, έτσι γίνεται ευκολότερος ο διαχωρισμός του ασθενούς σήματος του πλανήτη.

 [4] Η μέθοδος χρησιμοποιεί την ταχύτητα του πλανήτη πάνω στην τροχιά του γύρω από το άστρο, για να ξεχωρίσει την ακτινοβολία του πλανήτη από αυτή του άστρου αλλά και από σήματα που προέρχονται από την ατμόσφαιρα της Γης. Η ίδια ομάδα αστρονόμων δοκίμασε την μέθοδο και σε πλανήτη που διέρχεται μπροστά από το άστρο του, μετρώντας την τροχιακή του ταχύτητα κατά την διάρκεια της διάβασης.

 [5] Αυτό συμβαίνει επειδή η κλίση της τροχιάς είναι συνήθως άγνωστη. Εάν η τροχιά έχει κλίση σε σχέση με την γραμμή θέασης ως προς την Γη και ο πλανήτης έχει μεγάλη μάζα, παρατηρείται η ίδια κίνηση του άστρου σαν να υπήρχε ελαφρύτερος πλανήτης με λιγότερη κεκλιμένη τροχιά, και έτσι δεν είναι δυνατός ο διαχωρισμός των δυο επιδράσεων.

 [6] Οι θερμικές αναστροφές διακρίνονται από μοριακά χαρακτηριστικά στην εκπομπή του φάσματος παρά στην απορρόφηση, όπως ερμηνεύθηκε σε φωτομετρικές παρατηρήσεις πλανητών τύπου καυτού Δία από το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer. Ο εξωπλανήτης HD209458b είναι το καλύτερα μελετημένο παράδειγμα θερμικών αναστροφών σε ατμόσφαιρα εξωπλανήτη.

 [7] Η παρατήρηση συμφωνεί με το μοντέλο στο οποίο η δυνατή υπεριώδης ακτινοβολία που συνδέεται με χρωμοσφαιρική δραστηριότητα - παρόμοια με την δραστηριότητα του μητρικού άστρου του Ταυ Βοώτη βήτα - ευθύνεται για την αναστολή της θερμοκρασιακής αναστροφής.

 Περισσότερες πληροφορίες

 Η εργασία θα παρουσιαστεί με τίτλο: “Η υπογραφή της τροχιακής κίνησης από την πλευρά της ημέρας του πλανήτη Ταυ Βοώτη βήτα” στο περιοδικό Nature στις 28 Ιουνίου 2012.

 Η ομάδα αποτελείται από τους Matteo Brogi (Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία), Ignas A. G. Snellen (Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία), Remco J. de Kok (SRON, Ουτρέχτη, Ολλανδία), Simon Albrecht (ΜΙΤ, ΗΠΑ), Jayne Birkby (Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία) και Ernst J. W. de Mooij (Πανεπιστήμιο Τορόντο, Καναδάς, Αστεροσκοπείο Leiden, Ολλανδία)

 Το 2012 συμπληρώνονται 50 χρόνια από την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου. Το ESO, (European Southern Observatory - Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο), αποτελεί τον κορυφαίο διακρατικό ερευνητικό οργανισμό για την αστρονομία στην Ευρώπη, και το πλέον παραγωγικό αστρονομικό παρατηρητήριο στον κόσμο.
 Το ESO διαθέτει τις εξελιγμένες ερευνητικές εγκαταστάσεις του στους αστρονόμους. Υποστηρίζεται από 15 χώρες, την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Βραζιλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Δανία, την Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Πορτογαλία, τη Σουηδία, τη Τσεχία και τη Φινλανδία.
 Το ESO ακολoυθεί ένα φιλόδοξο πρόγραμμα σχεδίασης, κατασκευής και λειτουργίας ισχυρών επίγειων εγκαταστάσεων αστρονομικής παρατήρησης, παρέχοντας στους αστρονόμους τα τεχνικά μέσα για την πραγματοποίηση σημαντικών επιστημονικών ανακαλύψεων.
 Το ESO συμβάλλει επίσης στην προώθηση και τον συντονισμό της συνεργασίας στην αστρονομική έρευνα. Το ESO διαθέτει τρεις εγκαταστάσεις παρατηρήσεων, κορυφαίες σε παγκόσμιο επίπεδο, στη Χιλή, στις περιοχές La Silla, Paranal και Chajnantor.
 Στο Paranal βρίσκεται το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο, VLT, το πλέον προηγμένο παγκοσμίως αστρονομικό παρατηρητήριο στο ορατό τμήμα του φάσματος, και δύο τηλεσκόπια επισκοπήσεων: το VISTA το οποίο παρατηρεί στο υπέρυθρο και αποτελεί το μεγαλύτερο επίγειο τηλεσκόπιο επισκοπήσεων και το τηλεσκόπιο επισκοπήσεων VLT το οποίο είναι το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο που έχει σχεδιαστεί για τέτοιες παρατηρήσεις στο οπτικό μέρος του φάσματος.
 Το ESO είναι ο Ευρωπαϊκός εταίρος στο επαναστατικό τηλεσκόπιο ALMA, το μεγαλύτερο έργο αστρονομικής παρατήρησης στο κόσμο. Το ESO σχεδιάζει την κατασκευή του διαμέτρου 40 μέτρων European Extremely Large optical/near-infrared Telescope, γνωστού ως E-ELT, το οποίο θα αποτελέσει το “μεγαλύτερο μάτι της ανθρωπότητας προς τον ουρανό”.


Όμιλος Φίλων Αστρονομίας / ESO


www.ofa.gr

Τετάρτη 28 Μαρτίου 2012

Δισεκατομμύρια Βραχώδεις Πλανήτες στις Κατοικήσιμες Ζώνες γύρω από Ερυθρούς Νάνους στο Γαλαξία μας


 Μία νέα ανακάλυψη του φασματογράφου HARPS του ESO, δείχνει ότι βραχώδεις πλανήτες, όχι ιδιαίτερα μεγαλύτεροι από τη Γη, αποτελούν συνηθισμένο φαινόμενο στις κατοικήσιμες περιοχές γύρω από αμυδρά κόκκινα άστρα. Η διεθνής ερευνητική ομάδα υπολογίζει ότι υπάρχουν δεκάδες δισεκατομμύρια τέτοιοι πλανήτες, μόνο στο Γαλαξία μας, ενώ στην αστρική γειτονιά του Ήλιου μας υπολογίζονται σε περίπου εκατό. Αυτή είναι η πρώτη άμεση μέτρηση της συχνότητας εμφάνισης τέτοιων υπεργαιών γύρω από ερυθρούς νάνους, οι οποίοι αποτελούν το 80% των άστρων στο Γαλαξία μας.

 Αυτή η πρώτη άμεση εκτίμηση του αριθμού των ελαφρύτερων πλανητών γύρω από ερυθρούς νάνους ανακοινώθηκε μόλις από μία διεθνή ομάδα, χρησιμοποιώντας παρατηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν με το φασματογράφο HARPS, ο οποίος είναι εγκατεστημένος στο 3,6 μέτρων τηλεσκόπιο του ESO στο παρατηρητήριο La Silla στη Χιλή [1]. Σε μία πρόσφατη ανακοίνωση (eso1204), μία άλλη έρευνα έδειξε ότι οι πλανήτες βρίσκονται σε αφθονία στο Γαλαξία μας χρησιμοποιώντας μία διαφορετική μεθοδολογία, η οποία δεν προσμετρούσε αυτό το σημαντικό τύπο εξωπλανητών.

 Η ομάδα του HARPS αναζητεί εξωπλανήτες σε τροχιά γύρω από τα συνηθέστερα είδη άστρων του Γαλαξία μας - ερυθροί νάνοι (γνωστοί και ως νάνοι τύπου Μ [2]). Αυτά τα άστρα είναι αμυδρά και ψυχρά, σε σύγκριση με τον Ήλιο μας, αλλά έχουν μεγάλο χρόνο ζωής, και κατά συνέπεια αποτελούν το 80% των άστρων του Γαλαξία μας.

 “Οι νέες παρατηρήσεις μας με το HARPS δείχνουν ότι περίπου 40% όλων των ερυθρών νάνων έχουν μία υπεργαία σε τροχιά γύρω τους, στη κατοικήσιμη ζώνη, όπου στην επιφάνειά τους μπορεί να υπάρξει νερό σε υγρή μορφή,” λέει ο Xavier Bonfils (IPAG, Observatoire des Sciences de l'Univers de Grenoble, Γαλλία), επικεφαλής της ομάδας. “Επειδή οι ερυθροί νάνοι είναι τόσο συνηθισμένοι - υπάρχουν περίπου 160 δισεκατομμύρια στο Γαλαξία μας - αυτό μας οδηγεί στο εκπληκτικό συμπέρασμα ότι υπάρχουν δεκάδες δισεκατομμύρια τέτοιων πλανητών, μόνο στο Γαλαξία μας.”

 Η ομάδα του HARPS μελέτησε ένα προσεκτικά επιλεγμένο δείγμα 102 ερυθρών νάνων στους νότιους ουρανούς, σε μία διάρκεια έξι ετών. Συνολικά εντοπίστηκαν εννέα υπεργαίες) πλανήτες με μάζα μία ως δέκα φορές τη μάζα της Γης), περιλαμβανομένων δύο μέσα σε κατοικήσιμες ζώνες στον Gliese 581 (eso0915) και Gliese 667 C αντίστοιχα. Οι αστρονόμοι μπόρεσαν να υπολογίσουν τη μάζα καθώς και την ακτίνα της τροχιάς τους.

 Συνδυάζοντας όλα τα δεδομένα, περιλαμβανομένων των άστρων που δεν διέθεταν πλανήτες, και μετρώντας τα ποσοστά ύπαρξης πλανητών που μπορούσαν να ανιχνευθούν, η ερευνητική ομάδα μπόρεσε να υπολογίσει πόσο συνηθισμένοι είναι αυτού του είδους οι πλανήτες σε τροχιά γύρω από ερυθρούς νάνους. Ανακάλυψαν λοιπόν πως η συχνότητα εμφάνισης υπεργαιών [3] στη κατοικήσιμη ζώνη είναι 41% (μεταβαλλόμενη από 28% ως 95%).

 Αντίθετα, μεγαλύτερης μάζας πλανήτες, παρόμοιοι με το Δία και το Κρόνο στο Ηλιακό μας σύστημα, βρέθηκε να είναι σπάνιοι, σε τροχιά γύρω από ερυθρούς νάνους. Λιγότερο από 12% των ερυθρών νάνων αναμένεται να διαθέτουν γύρω τους γιγάντιους πλανήτες (με μάζες 100 ως 1000 φορές τη μάζα της Γης).

 Καθώς υπάρχουν πολλοί ερυθροί νάνοι κοντά στον Ήλιο μας, με τους νέους υπολογισμούς εκτιμάται ότι στην αστρική γειτονιά του Ήλιου μας και σε απόσταση μικρότερη των 30 ετών φωτός, στις κατοικήσιμες ζώνες γύρω από άστρα βρίσκονται περίπου εκατό υπεργαίες [4].

 “Η κατοικήσιμη ζώνη γύρω από ένα ερυθρό νάνο, όπου η επιφανειακή θερμοκρασία ενός πλανήτη επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή, βρίσκεται κοντινότερα στο άστρο από την απόσταση που βρίσκεται η Γη από τον Ήλιο μας,” δηλώνει ο Stephane Udry (Αστεροσκοπείο Γενεύης και μέλος της ομάδας). “Όμως οι ερυθροί νάνοι είναι γνωστοί για τις αστρικές τους εκρήξεις ή εκλάμψεις, οι οποίες ίσως λούζουν τους πλανήτες τους με ακτίνες Χ και υπεριώδη ακτινοβολία, κάτι που δυσχεραίνει την ύπαρξη ζωής.”

 Ένας από τους πλανήτες που ανακαλύφθηκαν στη διάρκεια της επισκόπησης ερυθρών νάνων του HARPS, είναι o Gliese 667 Cc [5]. Πρόκειται για το δεύτερο πλανήτη σε αυτό το τριπλό αστρικό σύστημα (βλέπε eso0939 για τον πρώτο) και φαίνεται να βρίσκεται στο κέντρο της κατοικήσιμης ζώνης. Αν και ο πλανήτης αυτός έχει τέσσερις φορές τη μάζα της Γης, διαθέτει τις κατάλληλες συνθήκες για την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή στην επιφάνειά του. Είναι η δεύτερη υπεργαία στη κατοικήσιμη ζώνη γύρω από ένα ερυθρό νάνο, μετά τον Gliese 581d που ανακαλύφθηκε το 2007 και επιβεβαιώθηκε το 2009.

 “Τώρα που γνωρίζουμε πως υπάρχουν πολλές υπεργαίες γύρω από κοντινούς σε μας ερυθρούς νάνους, πρέπει να εντοπίσουμε περισσότερους χρησιμοποιώντας τόσο το HARPS όσο και μελλοντικά όργανα. Μερικοί από αυτούς τους πλανήτες αναμένεται να διέλθουν μπροστά από το μητρικό τους άστρο - γεγονός που θα μας δώσει τη δυνατότητα να μελετήσουμε την ατμόσφαιρά τους και να αναζητήσουμε σημεία ύπαρξης ζωής,”καταλήγει ο Xavier Delfosse, μέλος της ομάδας (eso1210).

Σημειώσεις
  [1] Ο HARPS μετρά την ακτινική ταχύτητα ενός άστρου με εξαιρετική ακρίβεια. Ένας πλανήτης σε τροχιά γύρω από το άστρο, προκαλεί την μετατόπιση του άστρου πλησιέστερα και μακρύτερα προς ένα παρατηρητή στη Γη. Λόγω του φαινομένου Ντόπλερ, η μεταβολή της ακτινικής ταχύτητας μετατοπίζει το φάσμα του άστρου προς μακρύτερα μήκη κύματος καθώς απομακρύνεται (μετατόπιση στο ερυθρό) και προς μικρότερα μήκη κύματος καθώς πλησιάζει (μετατόπιση στο ιώδες). Αυτή η μικρή μετατόπιση μπορεί να μετρηθεί από φασματογράφους υψηλής ακρίβειας όπως ο HARPS και χρησιμοποιείται για να εντοπιστεί η ύπαρξη ενός πλανήτη.

  [2] Αυτά τα άστρα χαρακτηρίζονται ως Μ νάνοι λόγω του φασματικού τους τύπου Μ. Πρόκειται για τον ψυχρότερο από τους επτά τύπους της απλούστερης φασματικής κατάταξης άστρων σύμφωνα με τη φθίνουσα θερμοκρασία τους και το φάσμα τους.

  [3] Πλανήτες με μάζες μία ως δέκα φόρες τη μάζα της Γης καλούνται υπεργαίες. Δεν υπάρχουν τέτοιοι πλανήτες στο Ηλιακό μας Σύστημα, αλλά η ύπαρξή τους φαίνεται να είναι ιδιαίτερα συχνή σε τροχιά γύρω από άλλα άστρα. Η ανακάλυψη τέτοιων πλανητών σε τροχιά γύρω από άλλα άστρα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα καθώς - αν ο πλανήτης είναι βραχώδης και διαθέτει νερό, όπως η Γη - θα μπορούσε ενδεχόμενα να βρίθει ζωής.

  [4] Οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν την απόσταση των δέκα παρσέκ για να ορίσουν τη “κοντινή απόσταση” σε κοσμική κλίμακα. Αντιστοιχεί σε 32,6 έτη φωτός.

  [5] Το όνομα σημαίνει ότι ο πλανήτης είναι ο δεύτερος που ανακαλύφθηκε (c) σε τροχιά γύρω από το τρίτο μέλος (C) ενός τριπλού συστήματος άστρων με το όνομα Gliese 667. Οι λαμπροί αστέρες συνοδοί του, Gliese 667 A και Β κυριαρχούν στον ουρανό του Gliese 667 Cc. Η ανακάλυψη του Gliese 667 Cc ανακοινώθηκε ανεξάρτητα από τον Guillem Anglada-Escude και τους συνεργάτες του το Φεβρουάριο του 2012, περίπου δύο μήνες μετά την ηλεκτρονική προδημοσίευση της ομάδας Bonfils. Αυτή η επιβεβαίωση των εξωπλανητών Gliese 667 Cb και Cc από την ομάδα του Anglada-Escude στηρίχθηκε σημαντικά στις παρατηρήσεις του HARPS και την προεπεξεργασία δεδομένων της Ευρωπαϊκής ομάδας που διατέθηκαν για χρήση από τα αρχείο του ESO.

Περισσότερες πληροφορίες: 
 Η έρευνα αυτή περιγράφεται στην επιστημονική εργασία “The HARPS search for southern extra-solar planets XXXI. The M-dwarf sample”, υπό τον Bonfils και των συνεργατών του, η οποία θα δημοσιευθεί στην επιστημονική επιθεώρηση Astronomy & Astrophysics.

 Η ομάδα αποτελείται από τους X. Bonfils (UJF-Grenoble 1 / CNRS-INSU, Institut de Planetologie et d’Astrophysique de Grenoble, Γαλλία [IPAG]; Αστεροσκοπείο Γενεύης, Ελβετία), X. Delfosse (IPAG), S. Udry (Αστεροσκοπείο Γενεύης), T. Forveille (IPAG), M. Mayor (Αστεροσκοπείο Γενεύης), C. Perrier (IPAG), F. Bouchy (Institut d’Astrophysique de Paris, CNRS, Γαλλία; Observatoire de Haute-Provence, Γαλλία), M. Gillon (Universite de Liege, Βέλγιο; Αστεροσκοπείο Γενεύης), C. Lovis (Αστεροσκοπείο Γενεύης), F. Pepe (Αστεροσκοπείο Γενεύης), D. Queloz (Αστεροσκοπείο Γενεύης), N. C. Santos (Centro de Astrofisica da Universidade do Porto, Portugal), D. Segransan (Αστεροσκοπείο Γενεύης), J.-L. Bertaux (Service d’Aeronomie du CNRS, Verrieres-le-Buisson, Γαλλία), and Vasco Neves (Centro de Astrofisica da Universidade do Porto, Πορτογαλία and UJF-Grenoble 1 / CNRS-INSU, Institut de Planetologie et d’Astrophysique de Grenoble, Γαλλία [IPAG]).

 Το 2012 συμπληρώνονται 50 χρόνια από την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου. Το ESO, (European Southern Observatory - Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο), αποτελεί τον κορυφαίο διακρατικό ερευνητικό οργανισμό για την αστρονομία στην Ευρώπη, και το πλέον παραγωγικό αστρονομικό παρατηρητήριο στον κόσμο.
 Το ESO διαθέτει τις εξελιγμένες ερευνητικές εγκαταστάσεις του στους αστρονόμους. Υποστηρίζεται από 15 χώρες, την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Βραζιλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τη Δανία, την Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Πορτογαλία, τη Σουηδία, τη Τσεχία και τη Φινλανδία.
 Το ESO ακολoυθεί ένα φιλόδοξο πρόγραμμα σχεδίασης, κατασκευής και λειτουργίας ισχυρών επίγειων εγκαταστάσεων αστρονομικής παρατήρησης, παρέχοντας στους αστρονόμους τα τεχνικά μέσα για την πραγματοποίηση σημαντικών επιστημονικών ανακαλύψεων.
 Το ESO συμβάλλει επίσης στην προώθηση και τον συντονισμό της συνεργασίας στην αστρονομική έρευνα. Το ESO διαθέτει τρεις εγκαταστάσεις παρατηρήσεων, κορυφαίες σε παγκόσμιο επίπεδο, στη Χιλή, στις περιοχές La Silla, Paranal και Chajnantor.
 Στο Paranal βρίσκεται το Very Large Telescope, το πλέον προηγμένο παγκοσμίως αστρονομικό παρατηρητήριο στο ορατό τμήμα του φάσματος, και δύο τηλεσκόπια επισκοπήσεων: το VISTA το οποίο παρατηρεί στο υπέρυθρο και αποτελεί το μεγαλύτερο επίγειο τηλεσκόπιο επισκοπήσεων και το τηλεσκόπιο επισκοπήσεων VLT το οποίο είναι το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο που έχει σχεδιαστεί για τέτοιες παρατηρήσεις στο οπτικό μέρος του φάσματος.
 Το ESO είναι ο Ευρωπαϊκός εταίρος στο επαναστατικό τηλεσκόπιο ALMA, το μεγαλύτερο έργο αστρονομικής παρατήρησης στο κόσμο. Το ESO σχεδιάζει την κατασκευή του διαμέτρου 40 μέτρων European Extremely Large optical/near-infrared Telescope, γνωστού ως E-ELT, το οποίο θα αποτελέσει το “μεγαλύτερο μάτι της ανθρωπότητας προς τον ουρανό”.

Σύνδεσμοι
Επιστημονικές εργασίες: Bonfils κ.α. και Delfosse κ.α.
Φωτογραφίες του τηλεσκοπίου ESO των 3,6 μέτρων στο παρατηρητήριο La Silla




www.ofa.gr

Παρασκευή 16 Σεπτεμβρίου 2011

Αστρονόμοι ανακάλυψαν πλανήτη με δύο ήλιους

ο πλανήτης με τους δύο ήλιους από την ταινία "Πόλεμος των Άστρων"


Πλανήτη με δύο ήλιους ανακάλυψαν αστρονόμοι, με την βοήθεια του τροχιακού τηλεσκοπίου Kepler της NASA. Όπως απεικονίστηκε προφητικά στην ταινία επιστημονικής φαντασίας «Πόλεμος των Άστρων» ο πλανήτης διαθέτει δύο αστέρια, αλλά δεν διαθέτει ζωή. 

Πρόκειται για έναν ψυχρό, αέριο πλανήτη στο μέγεθος του Κρόνου ο οποίος περιφέρεται γύρω από τα δύο άστρα σε 229 ημέρες. Τα άστρα είναι μικρότερα από τον Ήλιο μας και βρίσκονται σε απόσταση 200 ετών φωτός από την Γη στον αστερισμό του Κύκνου.

Χρησιμοποιώντας το τροχιακό τηλεσκόπιο Kepler, οι αστρονόμοι παρακολουθούν την φωτεινότητα σε 150.000 επιλεγμένα άστρα. Μόλις ένας πλανήτης  περάσει μπροστά από τον δίσκο του άστρου του, προκαλεί μια μικρή έκλειψη και μία μικρή πτώση στην φωτεινότητα του άστρου. 

Το σύστημα Kepler 16 σε σχέση με τις τροχιές της Γης και του Ερμή.

Στο συγκεκριμένο σύστημα παρακολούθησαν την πτώση φωτεινότητας που προκάλεσε το ένα άστρο καθώς περνούσε μπροστά από το δεύτερο. Στην συνέχεια και ενώ τα δύο άστρα είχαν απομακρυνθεί μεταξύ τους, παρακολούθησαν και μια τρίτη μικρότερη πτώση φωτεινότητας η οποία επαναλαμβανόταν σε τακτά διαστήματα κάτι που σημαίνει ότι ο πλανήτης βρίσκεται σε τροχιά γύρω και από τα δύο άστρα. 

«Η ανακάλυψη επιβεβαιώνει μια νέα κατηγορία πλανητικών συστημάτων που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ζωή. Το γεγονός ότι τα περισσότερα αστέρια στον γαλαξία μας ανήκουν σε διπλά συστήματα αυξάνει τις πιθανότητες για ύπαρξη ζωής, γιατί μέχρι τώρα υπολογίζαμε μόνο τα μονά συστήματα. Η ανακάλυψη αυτή επιβεβαιώνει την θεωρία που είχαμε για δεκαετίες αλλά χωρίς αποδείξεις» δηλώνει ο ερευνητής της ομάδας William Borucki.

Η επόμενη διάβαση του πλανήτη θα γίνει στις 28 Ιουνίου 2012 και θα προκαλέσει μείωση της φωτεινότητας σε ποσοστό 1,7 τοις εκατό. Ερασιτέχνες με μεγάλα τηλεσκόπια και CCD φωτογραφικές μηχανές θα μπορέσουν να καταγράψουν την μείωση, αλλά θα συμβεί κατά τις πρωινές ώρες για το δυτικό ημισφαίριο.  

Η ιστοσελίδα του Kepler: http://kepler.nasa.gov/

www.ofa.gr

Τετάρτη 14 Σεπτεμβρίου 2011

Το HARPS ανακαλύπτει πενήντα νέους εξωπλανήτες


Αστρονόμοι που ερευνούν το Σύμπαν για νέους πλανήτες χρησιμοποιώντας το HARPS, τον φασματογράφο του αστεροσκοπείου των 3,6 μέτρων La Silla του ESO στην Χιλή, ανακοίνωσαν τον εντοπισμό 50 νέων εξωπλανητών στους οποίους περιλαμβάνονται και 16 πλανήτες με παρόμοια χαρακτηριστικά με την Γη, από τους οποίους ένας βρίσκεται στο όριο της κατοικήσιμης ζώνης του άστρου του. 

Μελετώντας τις ιδιότητες των νέων εξωπλανητών υπολογίζουν ότι στο 40 τοις εκατό των αστέρων που είναι παρόμοιοι με τον Ήλιο υπάρχει τουλάχιστον ένας πλανήτης ελαφρύτερος του Κρόνου.
«Οι νέες ανακαλύψεις από το HARPS ξεπέρασαν κάθε προσδοκία μας και περιλαμβάνουν έναν εξαιρετικά μεγάλο πληθυσμό πλανητών που μοιάζουν με την Γη και τον Ποσειδώνα γύρω από άστρα παρόμοια με τον Ήλιο μας. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι ο ρυθμός των ανακαλύψεων θα αυξηθεί κατακόρυφα», δηλώνει ο επικεφαλής της ομάδας HARPS, αστρονόμος Michel Mayor από το Πανεπιστημίου της Γενεύης
Στα οκτώ χρόνια λειτουργίας του και μελετώντας αστέρες παρόμοιους με τον Ήλιο, το HARPS ανακάλυψε περισσότερους από 150 νέους εξωπλανήτες, ένα ποσοστό που αντιστοιχεί στα δύο τρίτα του συνόλου των γνωστών εξωπλανητών με μάζα μικρότερη του Ποσειδώνα. 

Μέσω αναβαθμίσεων σε υλικό και λογισμικό, το HARPS έχει την δυνατότητα να ερευνήσει για βραχώδεις πλανήτες που θα μπορούσαν να φιλοξενούν ζωή. 

Δέκα νέα άστρα μελετήθηκαν με μεγαλύτερη ακρίβεια, και μετά από δύο χρόνια οι αστρονόμοι ανακάλυψαν 5 νέους πλανήτες με μάζα λιγότερη από το πενταπλάσιο της Γης. 
«Οι πλανήτες αυτοί θα αποτελέσουν το επίκεντρο των μελλοντικών τηλεσκοπίων στην έρευνα τους για ενδείξεις ζωής, μέσω του εντοπισμού οξυγόνου στην ατμόσφαιρα τους», δηλώνει ο αστρονόμος Francesco Pepe από το Πανεπιστημίου της Γενεύης. 
Ένας από αυτούς τους πλανήτες, ο HD 85512 b, έχει μάζα 3,6 φορές την μάζα της Γης και βρίσκεται στο όριο της κατοικήσιμης ζώνης του άστρου του, της περιοχής γύρω από ένα άστρο όπου μπορεί να υπάρξει νερό σε υγρή μορφή. 
«Αυτός είναι ο μικρότερος πλανήτης που ανακαλύφθηκε με την μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας και ο δεύτερος μικρότερος που βρίσκεται μέσα σε κατοικήσιμη ζώνη», προσθέτει η Lisa Kaltenegger του Ινστιτούτου Max Planck της Γερμανίας. 

Τα αποτελέσματα των ερευνών καθιστούν τους αστρονόμους σίγουρους ότι βρίσκονται κοντά στην ανακάλυψη μικρών πλανητών σε τροχιά γύρω από άστρα παρόμοια με τον Ήλιο. 

Σε αυτό θα βοηθήσουν και νέα όργανα όπως ένα αντίγραφο του HARPS το οποίο θα εγκατασταθεί στο Telescopio Nazionale Galileo στις Κανάριες Νήσους για να εποπτεύει τον νότιο ουρανό, ενώ ένα πιο ισχυρό όργανο, το ESPRESSO, θα εγκατασταθεί στο VLT (Very Large Telescope) του ESO στο Cerro Paranal της Χιλής το 2016.

Πηγή: ESO

www.ofa.gr